Elektrisch fietsen is niet zomaar minder gezond: de cijfers leggen uit waarom

Meer elektrische fietsen betekent niet automatisch minder bewegen. Een rapport van Fietsberaad Vlaanderen toont een genuanceerder beeld: het gezondheidseffect hangt sterk af van de afstand, de ondersteuning én vooral van het vervoermiddel dat door de e-bike wordt vervangen.

E-bike betekent niet automatisch minder bewegen

Een van de belangrijkste vragen rond elektrische fietsen is of mensen door trapondersteuning minder lichamelijk actief worden. Vooral bij jongeren bestaat daar bezorgdheid over. Een elektrische fiets vraagt immers minder inspanning dan een gewone fiets.

Volgens het rapport Elektrisch fietsen in Vlaanderen is het antwoord echter niet zo eenvoudig. Onderzoek wijst zowel op positieve als negatieve mogelijke gezondheidseffecten. Veel hangt af van de manier waarop de elektrische fiets wordt gebruikt.

De onderzoekers maken daarbij een belangrijk onderscheid. Wanneer iemand met een elektrische fiets een verplaatsing met de auto of brommer vervangt, kan het gezondheidseffect positief zijn. Wanneer dezelfde persoon een gewone fiets inruilt voor een elektrische fiets, ligt het verhaal anders. De fysieke inspanning kan dan lager worden.

Het rapport vat die nuance samen met de vaststelling dat veel hangt af van de afgelegde afstand, de mate van elektrische ondersteuning en het vervoermiddel dat vervangen wordt.

Meer kilometers kunnen het verschil maken

Een elektrische fiets maakt het mogelijk om grotere afstanden af te leggen. Dat blijkt duidelijk uit de cijfers voor het woon-werkverkeer, maar ook bij jongeren zien de onderzoekers een grotere actieradius.

Bij volwassenen verhoogt de elektrische fiets de gemiddelde afstand van een woon-werkverplaatsing. Vooral bij vrouwen is het verschil opvallend. Bij vrouwen van 25 tot 44 jaar ligt de gemiddelde afstand met een elektrische fiets meer dan 70 procent hoger dan met een gewone fiets. Bij vrouwen van 45 tot 64 jaar bedraagt de extra radius 37 procent. Bij mannen is de stijging kleiner: minder dan 20 procent in beide onderzochte leeftijdsgroepen.

De speedpedelec vergroot de actieradius nog veel sterker. Bij mannen gaat het om meer dan een verdubbeling, terwijl vrouwen zelfs meer dan een verdrievoudiging halen. De studie waarschuwt wel dat het aantal waarnemingen bij bepaalde groepen klein is.

Jongeren fietsen nog weinig elektrisch

De cijfers nemen ook een belangrijke zorg rond jongeren gedeeltelijk weg. Het aandeel elektrische fietsen in het woon-schoolverkeer blijft volgens het rapport voorlopig klein.

Bij jongeren van 6 tot 17 jaar bedraagt het aandeel van de elektrische fiets binnen alle fietsverplaatsingen maximaal 2,2 procent in de onderzochte periode. De stijging van het totale fietsgebruik bij jongeren kan daarom niet zomaar aan elektrische fietsen worden toegeschreven.

Tegelijk blijkt dat jongeren die wel elektrisch fietsen vaak grotere afstanden afleggen. Bij jongens van 12 tot 17 jaar ligt de gemiddelde afstand met een elektrische fiets 55,4 procent hoger dan met een gewone fiets. Bij meisjes van dezelfde leeftijd bedraagt de extra radius 59,5 procent.

Bij meisjes van 18 tot 24 jaar is het verschil volgens de tabel zelfs 214 procent, al benadrukt het rapport dat het aantal waarnemingen daar beperkt is.

Geen bewijs voor minder afstand met gewone fiets

Een opvallend onderdeel van de studie is de vergelijking tussen het fietsgebruik vóór en na de doorbraak van de elektrische fiets. Als e-bikes gewone fietsen massaal zouden vervangen, zou je kunnen verwachten dat de gemiddelde afstand van niet-elektrische fietsritten sterk daalt.

Dat blijkt niet uit de beschikbare cijfers. Bij jongeren neemt de gemiddelde afstand per verplaatsing met de gewone fiets in verschillende leeftijdsgroepen zelfs toe. Bij alle leeftijden samen stijgt de gemiddelde afstand van een niet-elektrische fietsverplaatsing van 4,04 kilometer naar 4,10 kilometer.

De onderzoekers besluiten daarom dat er wel minder niet-elektrisch wordt gefietst, maar dat mensen die de gewone fiets blijven gebruiken minstens even grote afstanden afleggen. Tegelijk benadrukken ze dat nog onvoldoende duidelijk is welk vervoermiddel een elektrische fiets precies vervangt. Specifiek onderzoek blijft volgens het rapport nodig.